Stare porzekadło powiada, że diabeł tkwi w szczegółach. Dotyczy to w zasadzie wszystkich aspektów życia, w tym również architektury. W jej zakresie funkcjonuje bardzo wiele pojęć – w tym także takie, jak detale architektoniczne. Jak sama nazwa sugeruje, nie jest to duży element. Stanowi on jedną z wielu części jakiejś większej całości. W architekturze spełnia on przede wszystkim dekoracyjną funkcję. Stanowi zazwyczaj wykończenie jakiegoś większego elementu. Dzięki detalom architektonicznym możliwe jest łączenie różnych większych elementów – a zatem funkcjonalność jest połączona z estetycznym wyglądem. Detale architektoniczne przybierają rozmaitą postać. Wiele spośród nich to prawdziwe dzieła sztuki. We współczesnej architekturze do takich detali nie przywiązuje się tak wielkiej wagi, jak miało to miejsce we wcześniejszych epokach ze szczególnym wskazaniem na barok, chociaż i w średniowieczu sztuka ta rozwijała się dynamicznie. Świadczy o tym może w tym miejscu przede wszystkim gotycki styl.

Bardzo popularnymi detalami architektonicznymi są kominki. Jest to specjalnie zabezpieczone palenisko, które umieszcza się w ścianie we wnęce. Znajduje się nad podłoga, a zakończone jest okapem, przez który do przewodu dymowego trafiają spaliny. Rodzajów kominków wyszczególnić można bardzo wiele. Wiele także zależy od tego, co dokładnie zostanie przyjęte za kryterium podziału. Nie mniej jednak wymienić można w tym miejscu takie kominki jak dal przykładu wolno stojące (określane powszechnie mianem kóz), opalane drewnem, elektryczne, z otwartym paleniskiem i całe mnóstwo innych. Bardzo dużym powodzeniem cieszą się zwłaszcza kominki elektryczne. Ich historia sięga końca dziewiętnastego stulecia, natomiast pierwszy taki kominek, który działał sprawnie, pojawił się na rynku na dwa lata przed wybuchem pierwszej wojny światowej. Są one w tej chwili energooszczędnymi urządzeniami, nie sprawiają też żadnych trudności przy ich rozpalaniu, aczkolwiek nie są tak dekoracyjne jak te tradycyjne, murowane.

Żaluzje to detale architektoniczne bardzo powszechnie stosowane. Kojarzą się przede wszystkim z prywatnymi mieszkaniami, ale nie tylko w takich obiektach znajdują zastosowanie. Spełniają rolę przeciwsłonecznej ochrony. Zakładane są w znakomitej większości przypadków na okna. Wyszczególnia się cztery podstawowe rodzaje żaluzji, a mianowicie będą to żaluzje poziome zewnętrzne, poziome (określane także mianem weneckich), pionowe (nazywa się je także vertikalami) oraz stałe. Wykonane mogą być z rozmaitych materiałów. Zdecydowanie największe pole do popisu w tym zakresie stwarzają żaluzje produkowane na użytek indywidualny. Zazwyczaj wykonuje się je ze specjalnych tkanin, listewek drewnianych albo aluminiowych. Nie przywiązuje się zbytniej wagi do tego, aby żaluzje były dekoracyjnymi elementami, chociaż naturalnie powinny być wykonane starannie i prezentować się estetycznie. Nie ma najmniejszych przeszkód co do tego, aby chronione w ten sposób okno ozdobić roletami albo też zasłonami i firankami.

Witraże to niewątpliwie jedne z najbardziej dekoracyjnych detali architektonicznych. W taki właśnie sposób wypełnia się okna albo rozety. Witraże wykonuje się z fragmentów barwionego na różne kolory szkła wprawianego w ramki zrobione z ołowiu. Witraże zdecydowanie najczęściej spotkać można w kościołach. Tego rodzaju technika znana jest ludziom już od stuleci – a mianowicie od czasów średniowiecznych. Wówczas jej szczególny rozwój nastał wraz z narodzinami stylu gotyckiego. Później na swój renesans witraże musiały niestety bardzo długo poczekać, albowiem nastąpił on dopiero na przełomie stuleci dziewiętnastego oraz dwudziestego. Upodobała go sobie sztuka secesyjna. O ile obecnie witraże spełniają funkcje przede wszystkim ozdobne, o tyle w epoce średniowiecza miały także do spełniania zadanie o charakterze dydaktycznym. Przekazywano bowiem w taki właśnie sposób religijne treści tym osobom – a takich była wówczas zdecydowana większość, które nie potrafiły zarówno ani czytać, ani też pisać.

Jednymi z rozlicznych detali architektonicznych są parapety. Jest to wykończenie znajdującej się pod oknem ściany. Ma ono poziomą postać. Wyszczególnić można dwa podstawowe rodzaje parapetów, a mianowicie wewnętrzne oraz zewnętrzne. Parapety znajdujące się na zewnątrz są narażone na szkodliwe oddziaływanie warunków atmosferycznych. W związku z tym muszą zostać wykonane z odpowiednich materiałów. Do tego celu używa się zatem blachy stalowej – występuje albo w wersji powlekanej specjalnym tworzywem, albo ocynkowanej. Na pierwszym miejscu jest w tym przypadku funkcjonalność. Z kolei parapety wewnętrzne stwarzają o wiele większe możliwości, poza tym nie zagraża im deszcz, śnieg i tym podobne. Do ich wykonywania używa się zatem rozmaitych materiałów. Bardzo ładnie prezentują się te drewniane. Zwykły, betonowy parapet można ozdobić specjalnymi okleinami albo „obić” płytkami. Parapety wewnętrzne stanowią istotny element dekoracyjny w pomieszczeniu, z tego powodu warto zadbać o ich estetyczny wygląd.

Jednym z architektonicznych detali jest relief. Bardzo dobrze jest on znany także pod nazwą płaskorzeźby. Jest to specjalna kompozycja o charakterze rzeźbiarskim. Wykonuje się ją na płytach – najczęściej drewnianych albo metalowych, chociaż używa się do tego celu również i kamiennych płyt. Reliefy są dwuwymiarowe. Chociaż tworzono je z myślą o udekorowaniu większych elementów architektonicznych, to jednak same w sobie są prawdziwymi dziełami sztuki. Różnić się od siebie mogą także stopniem wypukłości. Z tego też względu wyszczególnić można cztery ich rodzaje, a mianowicie płaskie, wypukłe, wklęsłe oraz te wykonane łącznymi technikami. Poza tym płaskorzeźby wykonywane mogą być rozmaitymi technikami. Przyjmując sposób ich wykonania za podstawowe kryterium podziału wyróżnia się w związku z tym takie reliefy jak odlewane, kute, rzeźbione, a także wykonane metodami chemigraficznymi – dotyczy to tylko i wyłącznie metalowych płaskorzeźb, poddaje się je działaniu określonych substancji chemicznych.

Galeria królewska to architektoniczny detal, który był charakterystyczny na budowli wznoszonych w gotyckim stylu. Określano go również mianem galerii królów. Termin ten wywodzi się z języka francuskiego. Poprzez galerię królewską należy rozumieć rząd płaskorzeźb, które zorientowane są horyzontalnie. Umieszczano je na fasadach powyżej wspominanych budowli. Tego rodzaju zdobienia charakteryzowały się przede wszystkim bardzo dużym bogactwem. W ich skład wchodziły rzeźby figuralne oraz arkady. Zastosowanie znajdowały tylko i wyłącznie na tych budowlach, które miały z jakiś względów bardzo duże znaczenie – w średniowieczu były to zatem w znakomitej większości przypadków katedry. W tamtych czasach – aczkolwiek również i w kolejnych stuleciach – było czymś oczywistym, że zewnętrzne ściany świątyń powinny być odpowiednio dekorowane. Powyżej opisywane zdobienia szczególnie rozpowszechnione były w średniowiecznej Francji. Znakomite przykłady takiej architektury podziwiać można do dnia dzisiejszego.

Jednym z architektonicznych detali jest balustrada. Jest to większy element bardzo chętnie wykorzystywany w szeroko pojmowanym budownictwie. Balustrady buduje się po to, aby w ten sposób zabezpieczyć między innymi balkony, tarasy, schody dachy i tym podobne. Tego rodzaju zabezpieczenie może mieć postać albo pełną, albo ażurową. Oprócz funkcji stricte funkcjonalnej, balustrady spełniają także rolę dekoracyjną. Mogą być wykończone w bardzo piękny sposób. Wykonuje się je z rozmaitych materiałów – wszystko w tym miejscu zależy od tego, do zabezpieczenia czego ma ona służyć. Jeśli zatem chodzi dla przykładu o schody w domu, może być z powodzeniem wykonana z drewna. Jeśli zaś zabezpiecza balkon, może być metalowa. Oczywiście, balustrady buduje się także z cegieł, betonu etc. Możliwości w Tm zakresie są spore. Jeśli chodzi natomiast o ich wysokość, nie ma w tym względzie pełnej dowolności – wszystko to regulowane jest stosownymi przepisami (u nas jest to prawo budowlane), których trzeba przestrzegać.

Jednym z bardziej popularnych niegdyś detali architektonicznych jest fryz. Jest to człon belkowania odznaczający się tym, że jest środkowy i jednocześnie poziomy. W zdecydowanej większości przypadków jest umieszczany pomiędzy gzymsem a architrawem. Najczęściej fryzy dekorowane są za pomocą płaskorzeźb. Największa popularnością cieszyły się zdecydowanie w czasach starożytnych – trudno sobie było wyobrazić antyczną świątynię nie posiadającą pięknie zdobionych fryzów. Nieco inaczej prezentowały się fryzy w porządku doryckim, a nieco inaczej w jońskim. W ramach ciekawostki można w tym miejscu dodać, iż w czasach średniowiecza fryzy były w naszym kraju określane mianem krańców świata. Ponadto w tamtym czasie – we wczesnym średniowieczu, zanim jeszcze pojawił się styl romański – bardzo popularne były tak zwane fryzy arkadowe. Składały się na nie niewielkie łuczki ułożone w szereg. Ponadto warto wiedzieć, iż termin fryz odnosi się także do malowideł oraz naczyń – w tym kontekście jest to ozdobny pas.

Łuki są jednymi z najbardziej rozpowszechnionych detali architektonicznych. Jest on linią krzywą. Według niej prowadzi się łęk. Wyszczególnić można bardzo wiele rodzajów łuków. Wspomnieć w tym miejscu można o takich jak między innymi półkolisty (określany także mianem pełnego), ostry (inaczej – ostrołuk), trójlistny, Tudorów, w ośli grzbiet, podkowiasty oraz wspięty. Przykładów podać można zdecydowanie więcej. W języku potocznym słowo „łuk” odnosi się do wspominanego powyżej już łęku. Taka nazwę nadaje się także zwyczajowo elementom dekoracyjnym posiadającym kształt łuku. Konstrukcje tego rodzaju znane są ludzkości już od bardzo dawna. Z powodzeniem stosowane były już w czasach starożytnych – najbardziej znamienitym przykładem może być tutaj chociażby słynna brama Isztar. Największy wkład w rozwój takich konstrukcji wnieśli starożytni Rzymianie. Łuki bardzo rozpowszechniły się w średniowieczu i tak już w zasadzie pozostało do dzisiejszego dnia. Ich wygląd różni się w zależności od kultury.